دشمن شناسی و رهنمودهای مقابله با دشمن از نگاه قرآن کریم و احادیث

پایان نامه  برای دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته  علوم قرآن و حدیث

دشمن شناسی و رهنمودهای مقابله با دشمن از نگاه قرآن کریم و احادیث

  چکیده:                                                                                                                                                                            یکی ازمسائل مهم در زندگی انسان، دشمن­شناسی و شناخت راهکارهای برخورد موفقیت­آمیز با دشمن،  است. چه شیطان (ابلیس)، ازآغازآفرینش­آدم (علیه السلام) به دشمنی با او پرداخت و او را وادار به ترک اولی ساخت وسبب هبوط اووهمسرش ازآن باغ بهشت­گونه به زمین شد وسوگند یاد کرد که نسل آدم را از هدف اصلی­اش منحرف سازد. ابلیس برای  رسیدن به هدف خود، ازتمام توان خویش از هرابزاروهرموجودی­که بتواند، بهره می­گیرد؛ ریشه تمام دشمنی شیاطین جن وانس هم به نوعی وسوسه­ها والقاءات شیطان است؛ازاین رویکی ازمسائل مهم وضروری برای هرانسانی، شناخت این دشمن وشناخت، ابزارهاوشیوه­های دشمنی او وهمکاران ویاران اوست.اهمیت این موضوع تا بدان­جاست،که درقرآن    کریم، شرط بهره­مندی ازایمان راستین، دشمن داشتن دشمنان خدا ورسول اومعرفی شده­است.                     این پژوهش، باهدف دشمن­شناسی عمیق­تروآشنایی­گسترده­تربا رهنمودهای قرآنی برخورد با دشمن، تدوین ونگارش­یافته­است. دشمنان به دوگروه کلی درونی ( نفس امّاره ) وبیرونی­تقسیم می­شوند دشمنان بیرونی شامل دو زیرگروه داخلی و خارجی هستند.دشمنان داخلی به دوبخش داخلی نزدیک مانند : برخی ازاعضای خانواده، برخی ازخویشاوندان، دوستان بی­تقوا،برخی ازاصحاب و… ونیزدشمنان داخلی دورمانند: منافقان، مرفهان بی­درد،قاعدان تقسیم می­شوند.شیطان دشمن خارجی خاص ویهود، مشرکان، نصاری وکافران، دشمنان خارجی عام شمرده می­شوند. دشمنان اهدافی چون : ایجادتفرقه وگسست،اخراج ازسرزمین،کشتن،اغواگری ومرتدکردن را با شیوه­های چون :تهدید، تطمیع،تخریب،  دروغ­پردازی،ترویج فحشاوفسادو… با ابزارهای­گوناگون سیاسی، نظامی، اقتصادی، فرهنگی و… دنبال می­کند.                                                                                                                                                           رهنمودهای قرآن­کریم برای برخورد با دشمنان دردوبخش مشترک واختصاصی مطرح شده­است؛ ازقبیل: استغفار، توکل،دعاواستعانت، اصلاح باورها ونگرش­ها، پیشه­کردن صبر وتقوا، اطاعت ازخدا وپیامبراکرم واولوالأمر، خودسازی، افزایش­آگاهی وهوشیاری، برطرف­کردن سوءتفاهم­ها، هم­گرایی بیش­تر درسایه اخلاق، پرهیزازتفرقه،سرپرست نگرفتن دشمنان، محرم رازندانستن غیرمسلمانان، برخوردجدی با منافقان، تحقیق کردن درباره خبرها، سستی نکردن ومرعوب نشدن و…                                                             دراین پژوهش روش­گردآوری اطلاعات، روش­کتابخانه­ای وروش­تحقیق، شیوه تجزیه وتحلیل محتواست.

کلید واژه‌ها :                                                                                                                                 

عدو،شقاق، محاده، محاربه، ابلیس، شیطان، نفس­اماره، قاعدان،کافران، منافقان، یهود، نصاری، مشرکان.

                                                                                                                                               1-1مقدمه                                                                                                  

به نام خدایی­که توفیق ازاوست                  ودرهرسری شورتحقیق ازاوست                                هنگامی­که موضوع «دشمن­شناسی ورهنمودهای مقابله با دشمن ازدیدگاه قرآن­کریم» را به شورای محترم تصویب موضوع، ارائه شد؛ انتظاراین بودکه استادان گرامی، خواستارمحدودشدن دامنه آن شوندکه برخلاف پندار نگارنده، نه تنها دامنه آن محدودترنشد، بلکه به پیشنهاد یکی ازاستادان بزرگوار، زمینه­گسترده روایات هم به دامنه موضوع افزوده گشت که­کار را به لحاظ گستردگی دامنه­پژوهش، دشوارترکرد؛ اساساً بررسی موضوع دشمن­شناسی درروایات، به نظراین­جانب، درحدیک پایان­نامه مقطع دکتری­است، چراکه اولاً : دامنه احادیث بسیارگسترده­است بطوری­که به گفته کارشناسان این حوزه، تعداد روایاتی-که به دست ما رسیده­است- بیش از60 هزارحدیث است.                  ثانیاً: این احادیث نیازمبرم به بررسی­های­تخصصی ودقیق این حوزه داردکه لازمه آن، تسلط­کافی به دانش­های مرتبط با علم­حدیث­که فراترازتوان وامکان این­جانب است.                                                      ثالثاً: این­کار افزون بردشواری­هایی­که دارد، مستلزم زمان زیادی هم هست وبا محدویت زمان ارائه پایان نامه، سازگاری ندارد.                                                                                                                   ازدیگردشواری­های­کاراین است­که: درفرهنگ قرآنی، چند واژه وجود داردکه درفارسی، دشمنی ترجمه می­شود؛ مانند: اختصام، اعتداء، شنآن، عداوه، محادّه، مشاقّه،گذشته ازاین­ها، دامنه واژگانی گسترده و بی­مانند زبان عربی را هم، باید بدان افزود وضمن­آن، می­بایست نیم­نگاهی هم به روایا­ت  بعنوان معاضدومفسرآیات، انداخت؛ چراکه بدون بهره­گیری ازاحادیث معصومین (علیهم السلام)   نمی­توان بطوربایسته­ای به بحث­های تفسیری پرداخت.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                باتوجه به گستردگی دامنه موضوع ازیک سو ومحدود بودن حجم پایان­نامه وزمان ارائه آن، ازسوی دیگر، بازه زمانی وموضوعی­این پژوهش ازبعثت تاریخ­سازپیامبراکرم(صلّی الله علیه وآله وسلّم) آغاز می­شودوبه رحلت آن­ حضرت پایان می­یابد.                                                          نکته دیگردراین پژوهش، بحث­های زیرمجموعه­ای فراوان است­که­دربسیاری ازموارد دلیل روشنی برای­تقدیم موردی برمورد دیگر وجودندارد؛ که به نظرمی­رسد علمی­ترین ورایج­ترین راه، همان رعایت ترتیب­الفباست،هرچندگاهی­به دلیل وجود شرایط تقدیم وتأخیرمانند: اولویت زمانی، فراوانی،گستردگی موضوع ومفهوم میان موارد، این اصل رعایت نشده­است.                                  امیداست این پژوهش، برای بخشی­ازمسلمانان فارسی­زبان، بویژه ملت ایران، راهگشا، امیدآفرین سعادت­بخش وبرای دشمنانشان، سد راه و نومیدکننده باشد.                                                               درباره­پیشینیه موضوع دشمن­ودشمنی می­توان گفت : پس ازدمیده شدن نفخه الهی درکالبد حضرت­آدم(علیه­السلام)وصدورفرمان­الهی، مبنی­برسجده­کردن تمام فرشتگان براو، ابلیس ازسر خودبزرگ­بینی ازفرمان الهی سرپیچی­کرد ودام فریب، دشمنی و انتقام­جویی گسترد وآدم (علیه السلام) ونسل اورا ازصراط مستقیم فرمان­پذیری، منحرف­کرد؛ درحقیقت زندگی آدم (علیه السلام)، با دشمنی شیطان نسبت به وی وسرنوشت ونسلش،آغازشده وازآن زمان این دشمنی شیطان، با نسل آدم (علیه السلام)در شکل­های گوناگونی دنبال شده­است وتا روزی که خداوند مقدر فرموده، ادامه خواهدیافت.                                                                                                           درپی این رخ­داد، موضوع دشمن و دشمن­شناسی و شیوه برخورد با دشمن، ازآموزه­هایی است که خداوندحکیم به آدم (علیه السلام) وهمسرش گوش­زد فرمود: « یاآدَمُ إِنَّ هذا عَدُوٌّ لَکَ وَ لِزَوْجِکَ فَلا یُخْرِجَنَّکُما مِنَ الْجَنَّهِ فَتَشْقى‏ ( طه : 117 ) : اى آدم! درحقیقت، این [ابلیس‏] براى تو و همسرت دشمنى [خطرناک‏] است، زنهار!تا شما را از بهشت به درنکند تا تیره‏بخت گردى.»                                             همین بی­توجهی وغفلت­ورزی نسبت به دشمن(شیطان) ودشمنی او، آدم را وادار به ترک اولی کرد سبب هبوط اووهمسرش شد؛ چه،آدم (علیه السلام) ادعاها وخیرخواهی دروغین شیطان– این دشمن قسم خورده خود- را دوستانه شمردوفریب سخنان­ مغالطه­آمیزا­ورا خوردکه می­گفت: « پروردگارتان شما را ازاین درخت منع نکرد، جز [براى‏] آن­که [مبادا] دو فرشته گردید یا از [زمره‏] جاودانان شوید*وبراى آن دوسوگند یادکردکه: من قطعاً ازخیرخواهان شما هستم.»( اعراف :20-21 )                                                                                                                                                               قرآن­کریم درباره ادامه این روند می­فرماید : « پس شیطان موجب لغزش آن­ها از بهشت شد وآنان را ازآن­چه درآن بودند، بیرون کرد. و(دراین هنگام) به آن­ها گفتیم: «همگى (به زمین) فرود آیید؛ درحالى­که بعضى دشمن دیگرى خواهید بود وبراى شما درزمین، تا مدت معینى قرارگاه و وسیله   بهره­بردارى خواهد بود.» ( بقره : 36 ؛ اعراف : 24 )                                                                                                                                                                                   همین غفلت وآسیب­پذیری انسان نسبت به شیطان ودشمنی او موجب شد، خداوندکه حکیم ومهربان به نسل آدم (علیه السلام) بارها هشداردهدکه : « إِنَّ الشَّیْطانَ لَکُمْ عَدُوٌّ فَاتَّخِذُوهُ عَدُوًّا إِنَّما یَدْعُوا حِزْبَهُ لِیَکُونُوا مِنْ أَصْحابِ السَّعیرِ( فاطر: 6 ) : درحقیقت، شیطان دشمن شماست، شما [نیز] او را دشمن گیرید. [او] فقط دارودسته خود را مى‏خوانَد تا آن­ها ازیاران آتش باشند.»                                با وجود این هشدارها،انسان­ها–حتی آنان­که خود را بندگان خداوند می­دانند- این هشدارهای  رهایی­بخش­را چندان جدی نگرفتند ودرپی شیطان ونفس وشیطان­صفتان رفتند ودنیای خویش را ویران ساختند وآخرت ونعمت­های مادی ومعنوی آن را باختند وخویش را به دوزخ قهروخشم الهی درانداختند.                                                                                                                                              دریک نگاه­کلی،تمام موضوعات محوری قرآن­کریم از قبیل: احکام، تاریخ، قصص،آموزه­های اخلاقی،تمثیل­های گوناگون آن، نوعی بیدارباش برای مسلمانانی­است­که­گرفتاردشمن درونی وانواع دشمنان بیرونی­هستندواین دشمنان هرلحظه می­کوشندآن­ها را ازگام نهادن بسوی بزرگ راه مستقیم منحرف سازند وبه­کج­راهه نفاق ویا بیراهه شرک وکفروالحاد اندازند.                                                 این اثردرشش فصل، تدوین ونگارش یافته­است: فصل نخست، به­کلیات موضوع پژوهش­اختصاص دارد، درفصل دوم به­تقسیم­بندهای­گوناگون دشمن ودشمن درونی یعنی نفس اماره پرداخته شده­است. درفصل سوم؛ دشمنان بیرونی، در دو زیرگروه داخلی وخارجی بصورت فراگیرت وگسترده­تری    دسته­بندی ومطرح­شده­اند ومصداق­های گوناگون هر زیرگروه نیزذکرگردیده­است. درفصل چهارم، اهداف، ابزارها وشیوه­های دشمنان بررسی شده­است ودرفصل پنجم به رهنمودهای قرآن­کریم برای برخورد با دشمنان در دو بخش مشترک واختصاصی­پرداخته شده­است ودرهربخش رهنمودهایی مطرح شده­است. فصل ششم هم به نتایج وپیشنهادها اختصاص­یافته­است.

 

 

فهرست مطالب                                                                   

   فصل یکم : کلیات تحقیق

بخش یکم

1-1-1مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………..2

1-1-2 بیان مسأله تحقیق …………………………………………………………………………………………………..5

1-1-3 ضرورت واهمیت تحقیق………………………………………………………………………………………. 6

1-1-4 اهداف تحقیق ……………………………………………………………………………………………………..11

1-1-5  پرسش­های تحقیق ………………………………………………………………………………………………11

    بخش دوم  : پیشینه، روش ودامنه تحقیق

1-2-1مقدمه  …………………………………………………………………………………………………………………12

1- 2-2 بررسی تحقیقات انجام شده ………………………………………………………………………………… 12

1- 2-3 روش تحقیق ………………………………………………………………………………………………………15

1- 2-4 دامنه تحقیق ………………………………………………………………………………………………………..16

1-2-5 کاربرد نتایج تحقیق ………………………………………………………………………………………………16

1-2-6 تعریف واژه­ها ……………………………………………………………………………………………………..16

فصل دوم :  دشمن­شناسی وانواع دشمنان

2-1مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………. 22

2-2 انواع دسته­بندی دشمنان ……………………………………………………………………………………………23

    2-3 دشمن درونی ……………………………………………………………………………………………………….24

2-3-1نفس امّاره  …………………………………………………………………………………………………………..24

2-3-1-1دشمنی نفس …………………………………………………………………………………………………….24

2-3-1-2 روش­های دشمنی نفس …………………………………………………………………………………….24

2-3-1-3 نیروهای نفسانی    …………………………………………………………………………………………….25

2-3-1-4ویژگی­های نفسانی     ……………………………………………………………………………………25   فصل سوم : دشمنان بیرونی

3 -1 مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………..27

 

فهرست مطالب

   بخش یکم : دشمنان داخلی نزدیک

3-2-1 برخی ازاعضای خانواده   ……………………………………………………………………………………28

3-2-2 برخی ازخویشاوندان  ………………………………………………………………………………………… 29

3-2-3 دوستان بی­تقوا  ………………………………………………………………………………………………….30

3-2-4  گروهی ازیاران(اصحاب)……………………………………………………………………………………32

3-2-4-1گروهی ازیاران پیامبراکرم ……………………………………………………………………………….32

    بخش دوم : دشمنان داخلی دور

3-3-1 منافقان ………………………………………………………………………………………………………………41

3-3-1-1 مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………41

3-3-1-2 مراتب وابعاد نفاق …………………………………………………………………………………………..41

3-3-1-3 روان­شناسی منافقان …………………………………………………………………………………….42     3-3-1-4 خطر بزرگ منافقان  ……………………………………………………………………………………….45

3 -3-1-5 ویژگی­های روانی واعتقادی منافقان …………………………………………………………………46

3-3-1-6 رفتاروگفتارمنافقان …………………………………………………………………………………………50

3-3-2 مرفهان بی­درد(مترفین) ………………………………………………………………………………………. 69

3-3-3 قاعدان (فرو نشستگان)…………………………………………………………………………………………73

    بخش سوم  : دشمنان خارجی

3-4-1 شیطان (ابلیس)  …………………………………………………………………………………………………. 76

3-4-1-1 دشمنی شیطان ………………………………………………………………………………………………  76

3-4-1-2 روش­های دشمنی شیطان ……………………………………………………………………………….. 77

3-4-1-3 ابزارهای شیطان ………………………………………………………………………………………………81

3-4-1-4 دست­یاران وهم­کاران شیطان ……………………………………………………………………………81

3-4-2یهود ………………………………………………………………………………………………………………. ..82

3-4-2-1مقدمه  ………………………………………………………………………………………………………….. 82

3-4-2-2چهره یهود درقرآن کریم  …………………………………………………………………………………83

3-4-2-3 مهم­ترین اقدامات خصمانه یهود ………………………………………………………………………… 83  

   

 

فهرست مطالب

3-4-2-3-1جنگ نرم  ………………………………………………………………………………………………….83

3-4-2-5-2جنگ سخت ………………………………………………………………………………………………93

3-4-3 مشرکان  ……………………………………………………………………………………………………………97

3-4-3-1اقدامات خصمانه پیش ازهجرت…………………………………………………………………………97

3-4-3-2 اقدامات خصمانه بعدازهجرت ………………………………………………………………………… 113

3-4-3-3 جنگ­ها ……………………………………………………………………………………………………….116

3-4-4 نصاری …………………………………………………………………………………………………………….121

3-4-4-1مهم­ترین اقدامات خصمانه نرم  ………………………………………………………………………..122

3-4-4-2جنگ­ها ………………………………………………………………………………………………………..124

3-4-4-3 فرمانروایی مسیحی روم  ………………………………………………………………………………..126

3-4-4-3-1جنگ­ها  …………………………………………………………………………………………………..126

3-4-5 کافران   …………………………………………………………………………………………………………..129

3-4-5-1 دشمنی کافران ……………………………………………………………………………………………..129

3-4-5-2 مصداق­های کافر  …………………………………………………………………………………………130

فصل چهارم : اهداف، روش­ها وابزارهای دشمن

4-1مقدمه  ………………………………………………………………… ………………………………………………132

4-2 اهداف ………………………………………………………………………………………………………………..133

4-2 شیوه­ها وروش­ها  ………………………………………………………………………………………………….138

4-3 ابزارها …………………………………………………………………………………………………………………151

4-4 مبانی ودلایل دشمنی دشمنان با اسلام ومسلمانان ……. …………………………………………………153

فصل پنجم : رهنمودهای برخورد با دشمنان

5-1مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………..155

5-2 رهنمودهای مشترک ………………………………………………………………………………………………157

5-3 رهنمودهای اختصاصی  ………………………………………………………………………………………….190

5-3-1در برخورد با نفس  ……………………………………………………………………………………………..190

5-3-2 در برخورد با دشمنان داخلی نزدیک ……………………………………………………………………192

 

فهرست مطالب

5-3-2-1رهنمودها وهشدارهای عمومی ………………………………………………………………………….192

5-3-2-2 رهنمودهای برخورد با اعضای خانواده ………………………………………………………………196

5-3-3 رهنمودهای برخورد با دشمنان داخلی دور …………………………………………………………….198

5-3-3 رهنمودهای عمومی ……………………………………………………………………………………………198

5-3-3 رهنمودهای برخورد با منافقان ……………………………………………………………………………..200

5-3-4 رهنمودهای برخورد با دشمن خارجی خاص ( شیطان )……………………………………………204

5-3-5 رهنمودهای برخورد با دشمنان خارجی عام ………………………………………………………….. 208

فصل ششم : نتایج وپیشنهادها

6-1 نتیجه­گیری …………………………………………………………………………………………………………..226

6-2 پیشنهاد  ……………………………………………………………………………………………………………….227

فهرست منابع ……………………………………………………………………………………………………………..228

 

 

فرمت فایل: Word (قابل ویرایش)
تعداد صفحات: 246
حجم: 1.22 مگابایت

175,000 ریال – خرید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.